Kupiec vs Diabeł – Obrazek z XVII wieku współcześnie

kupiec diabeł

Animator Kultury 4(2016)

Marlena Kowalska, Krzysztof Sacała

KUPIEC VS DIABEŁ – OBRAZEK Z XVII WIEKU WSPÓŁCZEŚNIE

___Jednym ze skuteczniejszych zabiegów mających na celu odwrócenie szaro-buro melancholijnej jesiennej rzeczywistości w krajobraz przyjemnego lata jest pobudzanie bodźców fotografiami. Inspiruje to wyobraźnię, przywołuje ciepłe wspomnienie tak, że czasem ma się wrażenie, jakby na skórze zaczynała na powrót występować opalenizna.
___Letni ludzie i wspólnie zbadane miejsca to dobry powód do uśmiechu w listopadową noc. O miejscach nietuzinkowych można pisać wiele. Miejscom nadaje się szczególną rangę, choćby z powodu związania się z nimi poprzez projekt badawczo-edukacyjny realizowany w ramach działalności Sekcji Etnograficznej i Religioznawczej Naukowego Koła Kulturoznawców Uniwersytetu Rzeszowskiego.
___Projekt Kupiec vs Diabeł w świątyniach i zamkach dotyczył w swoim I etapie pozyskania materiału roboczego poprzez badanie etnograficzne – m.in. objazd we wskazane miejsca historyczne, opracowanie źródeł i literatury przedmiotu oraz map.
___Rzeczą oczywistą w świetle powyższego jest specyfika takiego badania. Nie ma tu mowy o poznaniu – o odkryciu „czegoś” nowego, notabene mało już nieodkrytych przez człowieka miejsc na świecie, jeszcze mniej ich w regionie, chodzi raczej o indywidualne „odkrywanie” opisanych już w literaturze przedmiotu miejsc i wydarzeń. Takie „odkrywanie na nowo” to kopalnia, jak chcemy wierzyć, kontekstów i perspektyw – a więc indywidualnych myśli, co z antropologicznego punktu widzenia jest współcześnie w humanistyce dostrzegalnym zjawiskiem. Zresztą interpretacja przeprowadzona na dostępnej dla warsztatu historyka, czy kulturoznawcy puli źródeł do poznania przeszłej epoki, które powiększyć się nie mogą (chyba, że dojdzie do jakiegoś spektakularnego odkrycia!), a przez ostatnie stulecie wykazywały radykalne tendencje odwrotne, winna być szanowana i brana pod uwagę w dyskursie naukowym. Oczywiście pod warunkiem, że taki czy inny badacz posługuje się w interpretacji narzędziami naukowymi.
___W innym przypadku taka aktywność „około naukowa” jak fotografika, turystyka historyczna oraz ich historyczna, etnograficzna, religioznawcza, literacka płaszczyzna nie miałaby sensu. Tak samo jak sensu nie miałoby utrzymywanie muzeów, miejsc pamięci i świadomości historycznej, trwonienie kapitału osobistego oraz społecznego, jeśli wszystko to raz zostało już opisane, sfotografowane, wydane.
___Na szczęście decydującym dla naszego społeczeństwa na przestrzeni dziejów było wypracowanie wrażliwości dla kulturowej spuścizny przodków i zbudowanie wokół niej dyskursu kulturotwórczego. Jest to wartość wypracowana i ciągle należy o nią dbać, chodź dzisiaj wydaje się niekiedy, że kulturotwórczą rolę nadaje się eventom, które w powszechnej opinii obniżają wszelkie wypracowane konwenanse.
___Treść projektu Kupiec vs Diabeł zbudowana została na podstawie wydarzeń mających miejsce w XVII wiecznej Rzeczpospolitej na obszarze ziemi przemyskiej. Konflikt tytułowych postaci – kupca – Konstantego Korniakta i diabła – Stanisława Stadnickiego szerzej dał się poznać za sprawą Prawem i lewem Władysława Łozińskiego. Barwny opis konfliktu, który angażował całe szlacheckie środowisko z sąsiedztwa, obił się o instytucje publiczne i najwyższą instancję – króla, uprościliśmy nieco dla potrzeb projektu i potraktowaliśmy konflikt jako pewien sylogizm dla celów edukacyjnych.
___Obrazek z początku XVII wieku w swoim I etapie rozbija się o 16 miejscowości (z których większość położona jest dzisiaj na Podkarpaciu) należących przed czterema stuleciami do rodów szlacheckich czynnie, bądź biernie zaangażowanych w konflikt. Są to: Sośnica, Białoboki (Korniaktowie), Łańcut, Dubiecko (Stadniccy), Jazłowiec (Jazłowieccy), Dzieduszyce, Zarzecze (Dzieduszyccy), Żarnów, Nowy Korczyn (Tarnowscy), Leżajsk (Opalińscy), Rybotycze, Dobromil (Ossolińscy), Kormanice, Fredropol (Fredrowie), Krasiczyn (Krasiccy), Sanktuarium w Chłopicach – miejsce wówczas istotne dla regionu.

-1-

___W ogóle ma się wrażenie, nabijając 295 kilometrów po Pogórzu, 15 czerwca b/r, że te miejsca, kiedyś będące bogatymi, ludnymi ośrodkami, gdzie kipiało życie zorganizowane między kościołem, a cerkwią, targiem, dworem, polem, lasem – dzisiaj za sprawą kaprysu dziejów – pogrążyło się w wielkim letargu, doświadczonym uprzednio destrukcyjną siłą, na którą nie było rady.
___Wśród gąszczów, zardzewiałych ogrodzeń, bezładnej zabudowy widać przecież te pierwotne urządzenia – fundamenty, nasypy ziemne, fragmenty murów, tablice pamiątkowe. Większość z tych miejsc została zagospodarowana w sposób zupełnie sprzeczny niż chciałby tego, rodzący się na miejscu, szacunek do historii. Dlaczego bowiem Sośnicki dwór Korniaktów ma pozostawać w stanie zupełnej ruiny? Kiedyś tak pięknie urządzony, obwarowany, w którego salach gościli państwo Ossolińscy, Karnkowscy, Dzieduszyccy, Chodkiewicze, Wiśniowieccy rozkłada się na naszych oczach?
___Dlaczego żadnej tablicy pamiątkowej nie ma przy ruinach zamku Korniaktów w Białobokach? W początku XVII wieku znajdował się tam przecież wspaniały biały pałac z marmurowymi podłogami, zbudowany na wzór włoski z wolno stojącą wieżą companillą, z trzema bastionami, co widać jeszcze na zachowanej mapie militarnej z końca XVIII wieku.
___Za czynny udział w realizowaniu wyjazdu dziękujemy Patrycji Piechnie, Ewie Trojanowskiej, Karolinie Zdżalik. Autorzy (zdjęcia są naszą własnością, kopiowanie tylko za zgodą).
___Poniżej przedstawiamy fragment dokumentacji fotograficznej, sporządzonej podczas wyjazdu:

1) Białoboki, widoczny nasyp ziemny po pałacu
kupiec-1

-2-

2) Białoboki na austriackiej mapie militarnej z końca XVIII w. Widoczny kształt fortyfikacji
mapa

3) Zarzecze, muzeum – zwiedzanie rezydencji Dzieduszyckich
kupiec-1-1

-3-

4) Kościół w Zarzeczu jako mauzoleum rodu Dzieduszyckich
kupiec-1-2

5) Chłopice – zwiedzanie Sanktuarium MB Pocieszenia
kupiec-1-4

-4-

6) Fredropol – cerkiew pw. Soboru NMP
kupiec-1-3

7) Kormanice – ruiny zamku
kupiec-1-5

-5-

8) Kormanice – widok na bastionowy nasyp ziemny
kupiec-1-6

9) Zaniedbana figura św. Jana Nepomucyna z roku 1745! Z bocianim gniazdem zamiast hełmu
kupiec-1-7

-6-

10) Rybotycze – w panującym tam zupełnym bezruchu czuć tętno życia sprzed wieków
kupiec-1-9

11) Rybotycze, miejsce po rezydencji Ossolińskich
kupiec-1-8

-7-

12) Kalwaria Pacławska – przystanek obowiązkowy
kupiec-1-10

13) Sośnica – dwór obronny Korniaktów z końca XVI wieku
kupiec-1-12

-8-

14) Pomieszczenie dworu od wewnątrz – widoczny układ późnorenesansowej architektury
kupiec-1-13

15) Krajobraz Pogórza w lecie… z bliżej nieokreślonej lokalizacji kupiec-1-11

-9-

One thought on “Kupiec vs Diabeł – Obrazek z XVII wieku współcześnie

  1. Czy cały projekt został zrealizowany, czy jest możliwość zapoznania się z celami, albo dokumentacją? Zajmuję się krajobrazem kulturowym tamtego obszaru. Proszę o odpowiedź

Pozostaw odpowiedź Antek Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *