Początki komiksu czyli o formie skrótowej opowiadania historii

komiks3 — kopia

Animator Kultury 6(2018)

Izabela Radtkowska

POCZĄTKI KOMIKSU CZYLI O FORMIE SKRÓTOWEJ OPOWIADANIA HISTORII

 

___Wyraz komiks występuje w języku polskim jako zwrot powszechnie używany. Kiedyś był wartościujący, niestety bardzo często w pejoratywny sposób. Jeśli chodzi o sztukę to wyrażenie komiksowy odnosiło się do wartkości akcji, braku powagi i charakteryzowało się skrótowością myślową. Podobnie było z tak zwaną literaturą brukową. Aktualnie jednak komiks to przede wszystkim forma narracji wizualno-werbalnej, czyli obrazowo-słownej. Służy do opowiadania historii, która składa się z co najmniej dwu obrazków zestawionych obok siebie. Obrazy ukazywane obok siebie muszą mieć zachowaną między sobą ciągłość czasową przedstawiającą działanie bohaterów. Kadry ukazują ich poszczególne fazy – tak zwane przedstawienie stroboskopowe. Dzięki temu czytelnik nie ma problemu w odtworzeniu historii. Najprostszą definicją tego zjawiska jest po prostu rozumienie komiksu jako historyjki obrazkowej. Komiks musi posiadać następujące elementy – rysunki ręcznie wykonane lub fotografie; minimum dwa obrazy połączone historią, zestawione obok siebie; przedstawiany na papierze lub komputerze.

komiks1

Strona z gazety Frank Leslie’s Weekly, Nowy Jork 1856

-1-

___Szukając początków powstania tego gatunku, należałoby się cofnąć do czasów głębokiej starożytności, kiedy wydarzenia z życia utrwalano za pomocą wszelkiego rodzaju obrazów malowanych na ścianach. Nie istniało wtedy pismo, a później było bardzo słabo rozwinięte, więc wizualizacja spełniała jedyną rolę przekazu informacji. Jak widać rysowanie historii było domeną człowieka prawie od początku jego istnienia. Jednak forma jaką znamy dzisiaj – historia opierająca się na obrazie i na tekście – powstała dużo później. Jej początków należy szukać w momencie największego rozwoju prasy amerykańskiej, u schyłku XIX wieku i początkach XX wieku. W 1850 roku zaczęła pojawiać się tak zwana prasa ilustrowana, były to m.in. „Frank Leslie’s Weekly” – ilustrowana gazeta, której założycielem był Frank Leslie, wydawana od 1855 do 1922 roku, czy „Harper’s Weekly” – amerykański magazyn polityczny, zawierający ilustracje.

komiks2

Harper’s Weelky, New York 1860

-2-

___Kilka lat później zaczęły powstawać się magazyny ilustrowane, głównie dla dzieci i kobiet. Często humorystyczne, jak np. „Judge”. Oficjalnie, pierwszy komiks w gazecie powstał w 1894 roku według koncepcji stworzonej przez Richarda Feltona Outcaulta. Była to sześcioobrazkowa opowieść „The Yellow Kid”.

komiks3

The Yellow Kid, Ney York Journal 1897

 

___W Ameryce rozwój komiksu był zdecydowanie bardziej zaawansowany niż w Europie. Było to spowodowane tym, że Stany Zjednoczone już wtedy były zlepkiem różnych kultur i wiele osób nie potrafiło czytać. Szukając właściwych początków komiksu należy zatrzymać się w ostatniej dekadzie XIX wieku, gdzie w USA wybuchła „wojna prasowa”. Dzięki temu wydarzeniu został powołany do życia nowy typ gazety. Na potrzeby tego przedsięwzięcia wprowadzono maszyny rotacyjne. Twórcą pierwszej ogromnej produkcji drukarskiej stał się Joseph Pulitzer.
___Wracając jednak do początków komiksu, dzięki tak szybkiemu rozwojowi swoją kontynuację otrzymał „The Yellow Kid”. Ukazywał się w gazecie „The World” i przez pierwsze dwa lata był biało-czarny. Później jednak, w 1896 roku Outcault przeszedł do „The New York Journal” i bohater został pokolorowany na żółto. Często podaje się tę datę za początkową, mimo że komiks ten stworzony został dwa lata wcześniej, w 1894 roku.

-3-

___Kolejny sukces został osiągnięty w tej samej gazecie „New York Journal”. 12 grudnia 1897 roku pojawiła się nowa seria obrazków, pt. „Litte Tiger”. Rysowany był przez Jamesa Swinnertona. Była to długo wychodząca seria komiksów, gdzie główne role odgrywały zwierzęta. Właśnie tam swój początek wzięła Myszka Miki Walta Disneya.
___Przechodząc do techniki w komiksie, warto zatrzymać się przy perspektywie. Komiks wytworzył swój własny typ. Perspektywa w komiksie jest abstrakcyjna. Przede wszystkim na obrazkach jest zazwyczaj plan pierwszy, czyli plan akcji. Wielkość przedmiotów jest określona w zależności od ich roli na obrazku. Przestrzeń skraca się, by jak najwięcej elementów znalazło się w planie pierwszym. Komiks jest elementem symbolicznym. Posiada swoje własne cechy, reguły, które rządzą historiami. I przede wszystkim ma swój własny język. Cechą kolejną jest narracja. Warto zwrócić uwagę, że komiks wypracował swoją własną technikę narracyjną. W przeciwieństwie do filmu potrafi opowiedzieć historię nieruchomymi obrazami.
___Kolejna generacja komiksu związana była z wybuchem I Wojny Światowej. Jest to tak zwany „komiks nowoczesny”, jego czas trwania przypadał między lata 1920, a 1960. Przykładem takiego komiksu mogą być przygody detektywa Dicka Tracyego, którego twórcą był Chester Gould. Komiks był kryminałem i opowiadał o okropieństwach świata. W tym okresie powstała większość komiksów, które znamy dzisiaj, m.in. „Mickey Mouse” Walta Disneya, „Tarzan” Harolda Fostera, „Superman” J. Siegela i J. Schustera, „Batman” Boba Kane.
___Komiks uzyskał kolejne życie po I Wojnie Światowej i już nie przechodził aż takich zmian, jak między 1920, a 1960. Aktualnie komiksy różnią się między sobą przede wszystkim kreską oraz grubością. Komiks w XXI wieku porusza wiele tematów, np. niesprawiedliwości świata, pojawiają się romanse, komiksy dla dzieci, dla dorosłych, humorystyczne, poruszające tematy polityczne, ale także swoje kolejne życie otrzymują cały czas komiksy, które mają już kilkadziesiąt lat. Powstają nowe historie Supermana, Batmana, czy Kaczora Donalda. Może i nie są już czytane tak często jak kiedyś, ale nadal chętnie sięga się po nie w sklepach.

 

___Bibliografia:

Briggs A., Burke P., Społeczna historia mediów. Od Gutenberga do Internetu, Warszawa 2010.
Encyklopedia wiedzy o prasie, red. J. Maślanka, Warszawa 1976.
Misiora M., Bibliografia Komiksów wydanych w Polsce w latach 1905-1999, Tarnów 2003.
Toeplitz K.T., Sztuka komiksu. Próba definicji nowego gatunku artystycznego, Warszawa 1985.

 

-4-

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *